Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΑΝΗΚΕΙ ΣΕ ΟΛΟΥΣ — ΚΑΙ Η ΕΥΘΥΝΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΙΝΑΙ ΚΟΙΝΗ

Δημόσια παρέμβαση της SEA SAFE GREECE προς την Πολιτεία, τους επαγγελματίες και τους ερασιτέχνες αλιείς. Η θάλασσα αποτελεί κοινό φυσικό πλούτο. Η προστασία της αφορά όλους μας και κυρίως τις επόμενες γενιές, στις οποίες οφείλουμε να την παραδώσουμε ζωντανή. Η θέση της SEA SAFE GREECE είναι ξεκάθαρη: Στεκόμαστε στο πλευρό της θάλασσας και όσων εργάζονται υπεύθυνα για την προστασία της. Οι επαγγελματίες αλιείς αξιοποιούν τη θάλασσα για να εξασφαλίσουν το εισόδημά τους και να συντηρήσουν τις οικογένειές τους. Αναγνωρίζουμε τον κόπο τους και την ανάγκη να ζουν αξιοπρεπώς από τη δουλειά τους. Για τη SEA SAFE GREECE, η πρόσβαση του ανθρώπου στη θάλασσα για την εξασφάλιση της τροφής του αποτελεί αναφαίρετο δικαίωμα, το οποίο η Πολιτεία οφείλει να αναγνωρίζει και να προστατεύει. Ο άνθρωπος ψάρευε για να τραφεί από την αρχαιότητα, πολύ πριν διαμορφωθούν οι σημερινές επαγγελματικές κατηγορίες και αλιευτικές άδειες. Αυτή η διαχρονική σχέση δεν μπορεί να παραγνωρίζεται. Όπως ο επαγγελματίας στηρίζεται στη θάλασσα για να ζήσει την οικογένειά του, έτσι και ο ερασιτέχνης, ο απλός ψαράς, πρέπει να μπορεί να εξασφαλίζει τροφή για το οικογενειακό του τραπέζι. Η άσκηση αυτού του δικαιώματος συνοδεύεται από ευθύνη: σεβασμό στους κανόνες προστασίας, στα ιχθυαποθέματα και στις επόμενες γενιές. Η αλιεία για προσωπική κατανάλωση πρέπει να διακρίνεται σαφώς από την εμπορία και την απόκτηση εισοδήματος. Η παράνομη πώληση αλιευμάτων υπό το πρόσχημα της ερασιτεχνικής αλιείας πρέπει να ελέγχεται και να διώκεται, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία. Ζητάμε συστηματικούς και ουσιαστικούς ελέγχους, καθώς και την επιβολή αυστηρών και αποτρεπτικών κυρώσεων στους παραβάτες, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις υποτροπής. Όπου το ισχύον πλαίσιο αποδεικνύεται ανεπαρκές, ζητάμε την ενίσχυσή του. Η παράνομη εμπορία υπονομεύει τόσο τους νόμιμους επαγγελματίες όσο και τους υπεύθυνους ερασιτέχνες αλιείς. Η θάλασσα μπορεί να στηρίζει το εισόδημα του επαγγελματία και το τραπέζι του ερασιτέχνη. Κοινή υποχρέωση όλων μας είναι να παραμείνει ζωντανή. Προς τους επαγγελματίες αλιείς: ο κίνδυνος δεν είναι παντού εξίσου ορατός Καταλαβαίνουμε ότι σε ορισμένες περιοχές η παρουσία του λαγοκέφαλου και του λεοντόψαρου δεν έχει ακόμη δημιουργήσει την ίδια πίεση που βιώνουν οι αλιείς στη Ρόδο, στην Κρήτη και στα υπόλοιπα Δωδεκάνησα. Όταν ένα πρόβλημα δεν επηρεάζει ακόμη έντονα την καθημερινότητα, είναι εύκολο να θεωρηθεί μακρινό. Η μικρότερη σημερινή παρουσία τους, όμως, δεν αποτελεί εγγύηση για το αύριο. Ο κίνδυνος περαιτέρω εξάπλωσης και εγκατάστασης επιβάλλει έγκαιρη παρακολούθηση και δράση. Η εμπειρία των περιοχών που ήδη πλήττονται πρέπει να ακουστεί πριν οι συνέπειες γίνουν δυσκολότερα διαχειρίσιμες και αλλού. Γνωρίζουμε ότι η τιμή του πετρελαίου και το κόστος μιας εξόρμησης αποτελούν καθημερινή αγωνία για τον επαγγελματία. Αν συνεχιστεί η υποβάθμιση της θάλασσας και ενταθούν οι πιέσεις στα οικοσυστήματα, τότε η μεγαλύτερη αγωνία των επαγγελματιών αλιέων δεν θα είναι η τιμή του πετρελαίου, αλλά το αν θα υπάρχουν ψάρια για να αλιεύσουν. Και τότε, καμία εθνική ή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση δεν θα μπορεί από μόνη της να εξασφαλίσει το μέλλον τους. Χωρίς ουσιαστική αποκατάσταση της θάλασσας, οι οικονομικές ενισχύσεις θα προσφέρουν μόνο προσωρινή ανακούφιση, αφήνοντας την αιτία του προβλήματος ανέπαφη. Η προστασία της θάλασσας αφορά άμεσα το εισόδημά τους, τις οικογένειές τους και την επιβίωση του επαγγέλματός τους. Από την αντιπαράθεση στην κοινή δράση Η υπεραλίευση, η παράνομη αλιεία, η υποβάθμιση των οικοτόπων, η ρύπανση και η κλιματική αλλαγή απαιτούν συντονισμένη αντιμετώπιση. Η εξάπλωση χωροκατακτητικών ξενικών ειδών, όπως ο λαγοκέφαλος και το λεοντόψαρο, προσθέτει μια ακόμη σοβαρή πίεση. Τα προβλήματα αυτά δεν αντιμετωπίζονται με γενικεύσεις ούτε με συλλογικές κατηγορίες κατά επαγγελματιών ή ερασιτεχνών. Χρειάζονται επιστημονικά δεδομένα, αποτελεσματικοί έλεγχοι και συνεργασία. Οι άνθρωποι που βρίσκονται καθημερινά στη θάλασσα διαθέτουν πολύτιμη εμπειρία. Η Πολιτεία οφείλει να την αξιοποιήσει, μαζί με τη γνώση των ερευνητικών φορέων. Εθνικός συντονισμός, με χρηματοδότηση και λογοδοσία Ζητάμε από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, σε συνεργασία με τα Υπουργεία Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, τις περιφέρειες, τους ερευνητικούς φορείς και τις αρμόδιες ευρωπαϊκές υπηρεσίες, να εξασφαλίσει ένα συνεκτικό πλαίσιο δράσης για τη βιώσιμη αλιεία και τη διαχείριση των χωροκατακτητικών ξενικών ειδών. Το πλαίσιο αυτό πρέπει να συνδέει τις υφιστάμενες πρωτοβουλίες και να καλύπτει τα κενά τους, με: • συγκεκριμένα είδη και περιοχές προτεραιότητας, • επιστημονικά τεκμηριωμένους στόχους, • σαφείς αρμοδιότητες και χρονοδιάγραμμα, • επαρκή χρηματοδότηση, • πρωτόκολλα ασφαλούς συλλογής, μεταφοράς και διαχείρισης, • δημόσια παρουσίαση συγκεντρωτικών αποτελεσμάτων, • τακτική αξιολόγηση και προσαρμογή των μέτρων. Αναγνωρίζουμε ότι τον Ιούνιο του 2026 εκδόθηκε πρόσκληση για πιλοτικό πρόγραμμα διαχείρισης του λαγοκέφαλου σε Κρήτη και Νότιο Αιγαίο, με προβλεπόμενη αμοιβή συμμετεχόντων επαγγελματιών αλιέων. Ζητάμε ενημέρωση για την πορεία υλοποίησης, αξιολόγηση των αποτελεσμάτων και εξέταση της δυνατότητας επέκτασης όπου τεκμηριώνεται ανάγκη. [1] Οι πρωτοβουλίες πρέπει να μεταφράζονται σε μετρήσιμα αποτελέσματα στη θάλασσα. Στοχευμένη απομάκρυνση: να εξεταστεί ειδική ρύθμιση των ποσοτικών ορίων Η ελληνική νομοθεσία προβλέπει ποσοτικά όρια στην ερασιτεχνική αλιεία, με γενικό όριο πέντε κιλών ψαριών ή κεφαλοπόδων ανά αλιέα ανά 24ωρο και ειδικές προβλέψεις και εξαιρέσεις. Οι κανόνες αυτοί υπηρετούν τον περιορισμό της αλιευτικής πίεσης. [2] Χρειάζεται όμως να εξεταστεί διαφορετική αντιμετώπιση όταν ο σκοπός είναι η οργανωμένη και επιστημονικά ελεγχόμενη απομάκρυνση συγκεκριμένων χωροκατακτητικών ειδών. Προτείνουμε να θεσπιστεί ειδική εξαίρεση από τα ισχύοντα ποσοτικά όρια για αυτά τα είδη, αποκλειστικά μέσα σε εγκεκριμένα προγράμματα περιβαλλοντικής διαχείρισης. Η εξαίρεση θα πρέπει να αφορά είδη που προσδιορίζονται ρητά με την επιστημονική τους ονομασία και να συνοδεύεται από καθορισμό περιοχών, περιόδων, επιτρεπόμενων μεθόδων και όρων συμμετοχής. Η έκταση της απομάκρυνσης θα πρέπει να καθορίζεται και να επανεξετάζεται με επιστημονικά κριτήρια. Τα γηγενή είδη και τα τυχόν παρεμπίπτοντα αλιεύματα θα εξακολουθούν να υπόκεινται στους κανόνες προστασίας τους. Η εγγραφή σε πρόγραμμα και η ηλεκτρονική δήλωση δεν θα υποκαθιστούν τις απαιτούμενες εγκρίσεις. Μέχρι τη θέσπιση ειδικής ρύθμισης, οι ισχύοντες περιορισμοί παραμένουν δεσμευτικοί. Λεοντόψαρο: οργανωμένη συμμετοχή των ερασιτεχνών Προτείνουμε να αναπτυχθούν ελεγχόμενες δράσεις απομάκρυνσης λεοντόψαρων, με συμμετοχή κατάλληλα εκπαιδευμένων ερασιτεχνών υποβρύχιων αλιέων και επιστημονική εποπτεία. Οι δράσεις πρέπει να προβλέπουν: • εκπαίδευση στην αναγνώριση και τον ασφαλή χειρισμό του είδους, • καθορισμό επιτρεπόμενων περιοχών, περιόδων και εργαλείων, • συγκεκριμένα σημεία καταγραφής ή παράδοσης των αλιευμάτων, • ηλεκτρονική καταγραφή των εξορμήσεων και των ποσοτήτων, • μέτρα προστασίας των συμμετεχόντων, • επιστημονική παρακολούθηση των επιπτώσεων στο οικοσύστημα. Οι περιορισμοί της υποβρύχιας αλιείας εξακολουθούν να ισχύουν. Ειδικότερα, η χρήση ψαροντούφεκου με αναπνευστική συσκευή ή τη νύχτα απαγορεύεται από το ενωσιακό πλαίσιο. Οποιαδήποτε διαφορετική μέθοδος σε ειδική δράση πρέπει να εξετάζεται εκ των προτέρων από τις αρμόδιες αρχές και να διαθέτει την απαιτούμενη νόμιμη βάση. Η εκπαίδευση από μόνη της δεν παρέχει άδεια παρέκκλισης. [3] Κίνητρα συμμετοχής και αναγκαίες νομοθετικές αλλαγές Η συμμετοχή σε οργανωμένες περιβαλλοντικές δράσεις έχει κόστος: εξοπλισμό, μετακινήσεις, χρόνο, εκπαίδευση και ασφαλή διαχείριση των αλιευμάτων. Ζητάμε να εξεταστεί ειδικός μηχανισμός κάλυψης δαπανών ή αποζημίωσης για τη συμμετοχή σε εγκεκριμένες δράσεις απομάκρυνσης. Ο μηχανισμός πρέπει να έχει σαφή νομική βάση, κριτήρια συμμετοχής, ελέγχους και τεκμηρίωση του περιβαλλοντικού αποτελέσματος. Εάν εξεταστεί ανταμοιβή ανά καταγεγραμμένο αλίευμα, πρέπει να αποσαφηνιστούν η νομική φύση της, οι υποχρεώσεις των συμμετεχόντων και η συμβατότητά της με την αλιευτική νομοθεσία. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία απαγορεύει την εμπορία ή πώληση αλιευμάτων ερασιτεχνικής αλιείας. Επομένως, η οικονομική αξιοποίηση τέτοιων αλιευμάτων δεν μπορεί να επιτραπεί απλώς με διαφορετική ονομασία της συναλλαγής ή με μια εθνική απόφαση αντίθετη στον ευρωπαϊκό κανόνα. [4] Η SEA SAFE GREECE καταθέτει, ωστόσο, πρόταση αλλαγής πολιτικής και νομοθεσίας όπου αυτό αποδεικνύεται αναγκαίο. Προτείνουμε να εξεταστούν δύο διακριτές δυνατότητες: 1. Η θέσπιση μηχανισμού στήριξης εγκεκριμένων δράσεων περιβαλλοντικής διαχείρισης, με κατάλληλους όρους συμμετοχής και χωρίς παραβίαση της απαγόρευσης εμπορίας ερασιτεχνικών αλιευμάτων. 2. Η ανάληψη ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας για μια στενά οριοθετημένη εξαίρεση που θα επέτρεπε, υπό αυστηρές προϋποθέσεις, την ελεγχόμενη διάθεση συγκεκριμένων χωροκατακτητικών ειδών από εγκεκριμένες δράσεις, εφόσον αυτό κριθεί επιστημονικά ωφέλιμο και θεσμικά εφικτό. Στη δεύτερη περίπτωση θα απαιτούνταν οι αναγκαίες ενωσιακές και εθνικές αλλαγές, σαφές καθεστώς για τους συμμετέχοντες, ιχνηλασιμότητα, υγειονομικοί έλεγχοι και εγγυήσεις κατά της παράνομης εμπορίας άλλων ειδών. Το κίνητρο θα πρέπει να επανεξετάζεται ή να διακόπτεται όταν παύει να υπηρετεί τον περιβαλλοντικό στόχο. Η πρόταση αυτή δεν περιλαμβάνει διάθεση λαγοκέφαλου ως τροφίμου. Η διάθεση στην αγορά αλιευτικών προϊόντων της οικογένειας Tetraodontidae απαγορεύεται. Για τα αλιευμένα άτομα απαιτείται ασφαλής διαχείριση σύμφωνα με τις οδηγίες και τις διαδικασίες των αρμόδιων αρχών. [5] Δεν μπορούμε να ζητάμε από τους πολίτες να βοηθήσουν χωρίς να δημιουργούμε τις προϋποθέσεις για υπεύθυνη και ουσιαστική συμμετοχή. Η συνεργασία προστατεύει και το επάγγελμα Οι επαγγελματίες αλιείς βιώνουν τις ζημιές στα εργαλεία, τις μεταβολές στα αλιεύματα και την οικονομική πίεση. Η προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων συνδέεται άμεσα με τη δυνατότητά τους να συνεχίσουν να εργάζονται. Η συμμετοχή ερασιτεχνών σε ειδικές περιβαλλοντικές δράσεις πρέπει να σχεδιαστεί με διαβούλευση, σαφή όρια και διαφάνεια. Δεν πρέπει να δημιουργεί ανεξέλεγκτη εμπορική δραστηριότητα ή αθέμιτο ανταγωνισμό. Τα χωροκατακτητικά είδη δεν είναι η μοναδική αιτία των προβλημάτων των ελληνικών θαλασσών. Η αντιμετώπισή τους πρέπει να εντάσσεται σε μια συνολική πολιτική προστασίας και βιώσιμης διαχείρισης. Ο επαγγελματίας, ο ερασιτέχνης, ο επιστήμονας, ο δύτης και η Πολιτεία μπορούν να γίνουν μέρος της ίδιας προσπάθειας. Η εμπειρία των τοπικών κοινωνιών πρέπει να αξιοποιηθεί Οι εμπειρίες από τη Ρόδο, την Κρήτη και τα υπόλοιπα Δωδεκάνησα πρέπει να αξιοποιηθούν στον σχεδιασμό. Οι παρατηρήσεις των επαγγελματιών και των ερασιτεχνών χρειάζεται να καταγράφονται συστηματικά και να αξιολογούνται από επιστημονικούς φορείς. Προτείνουμε περιφερειακές ομάδες συνεργασίας με συμμετοχή επαγγελματιών, ερασιτεχνών, επιστημόνων, υπηρεσιών αλιείας και λιμενικών αρχών. Οι ομάδες αυτές θα καταγράφουν τις ανάγκες κάθε περιοχής, θα εισηγούνται παρεμβάσεις και θα δημοσιοποιούν την πρόοδο των δράσεων. Η εμπειρία των περιοχών που δέχονται ήδη μεγάλη πίεση πρέπει να λειτουργήσει ως οδηγός έγκαιρης δράσης για τις υπόλοιπες. Έλεγχοι που εφαρμόζονται και δεδομένα που αξιοποιούνται Το νέο νομοθετικό πλαίσιο προβλέπει διαδικασίες επιθεώρησης και ψηφιακή καταγραφή αλιευτικών παραβάσεων. Ζητάμε την πλήρη εφαρμογή του, με επαρκές προσωπικό, εξοπλισμό, εκπαίδευση και στοχευμένους ελέγχους. [6] Οι έλεγχοι πρέπει να είναι συστηματικοί και να αφορούν κάθε παράνομη αλιευτική δραστηριότητα, ανεξάρτητα από την ιδιότητα του παραβάτη. Η αποτελεσματικότητά τους πρέπει να αποτιμάται με συγκεντρωτικά στοιχεία και με σεβασμό στα προσωπικά δεδομένα. Παράλληλα, οι καταγραφές των ειδικών δράσεων πρέπει να συνδέονται με τα υφιστάμενα επιστημονικά δίκτυα και τα προβλεπόμενα συστήματα αναφοράς αλιευμάτων. Τα συγκεντρωτικά αποτελέσματα πρέπει να είναι δημόσια, ώστε να γνωρίζουμε ποια μέτρα αποδίδουν και πού χρειάζονται αλλαγές. Η απομάκρυνση χωροκατακτητικών ειδών αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας. Χρειάζονται ταυτόχρονα προστασία και αποκατάσταση οικοτόπων, αντιμετώπιση της παράνομης αλιείας και διαχείριση της συνολικής αλιευτικής πίεσης. Χρειαζόμαστε αποφάσεις με αποτέλεσμα Η SEA SAFE GREECE ζητά συνεργασία, επιστημονική τεκμηρίωση και αποφάσεις που μπορούν να εφαρμοστούν και να αξιολογηθούν. Όπου το ισχύον πλαίσιο επαρκεί, να εφαρμοστεί. Όπου παρουσιάζει κενά, να συμπληρωθεί. Όπου χρειάζεται αλλαγή νόμου, η Πολιτεία να αναλάβει τεκμηριωμένη πρωτοβουλία σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Χρειαζόμαστε ένα κράτος που θα ακούει όσους βρίσκονται καθημερινά στη θάλασσα, θα αξιοποιεί την εμπειρία τους και θα εξασφαλίζει ότι η προστασία της αποτελεί κοινή ευθύνη στην πράξη. Δεν είμαστε με τη μία πλευρά ή με την άλλη. Είμαστε με τη θάλασσα. Και χωρίς ζωντανή θάλασσα, δεν υπάρχει μέλλον για καμία πλευρά. SEA SAFE GREECE Για μια θάλασσα ζωντανή, ασφαλή και προσβάσιμη στις επόμενες γενιές. Πηγές και νομοθετικές αναφορές [1] Επίσημη ανακοίνωση ΥΠΑΑΤ για το πιλοτικό πρόγραμμα διαχείρισης λαγοκέφαλου, 29 Ιουνίου 2026: https://www.minagric.gov.gr/2013-04-05-10-13-09/ministry-example/ypaat-grafeio-typou/deltiatypou/19591-dt290626 [2] Π.Δ. 373/1985, όπως έχει τροποποιηθεί — ενοποιημένο κείμενο Λιμενικού: https://alieia.hcg.gr/NOMOTHESIA/PD373-85_enop.pdf [3] Κανονισμός (ΕΕ) 2019/1241, Παράρτημα IX: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:02019R1241-20260101 [4] Κανονισμός (ΕΚ) 1224/2009, άρθρο 55: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:02009R1224-20260110 [5] Κανονισμός (ΕΚ) 853/2004, Παράρτημα III, Τμήμα VIII: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:02004R0853-20260127 [6] Ν. 5336/2026, ΦΕΚ Α΄153: https://api.et.gr/apiFEK/1/2026/153/pdf Η συνοδευτική εικόνα δημιουργήθηκε με τεχνητή νοημοσύνη για την παρούσα δημοσίευση και δεν απεικονίζει πραγματικό περιστατικό.